ترکیب آزمایشهای میدانی و مدلسازی تصمیمگیری چندمعیاره برای مکانیزاسیون پایدار: ارزیابی جامع فناوریهای برداشت زیتون
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 04 مرداد 1405
https://doi.org/10.22067/jam.2026.98934.1494
ابوالفضل بزرگی، نرگس بنائیان، مرتضی زنگنه، زهرا یوسفی
چکیده برداشت زیتون پرزحمتترین عملیات در تولید زیتون است، بهویژه در باغهای متراکم که انتخاب فناوری به شدت بر بهرهوری و پایداری تأثیر میگذارد. این مطالعه آزمایشهای کمی میدانی را با یک چارچوب تصمیمگیری چندمعیاره (MCDM) با محوریت پایداری ترکیب میکند تا سه روش برداشت شامل چنگک دستی، تکاننده شاخه (شیکر) و کمباین روی ردیف را برای ارقام آربیکن و کرونایکی در ایران ارزیابی کند. طرح بلوکهای کامل تصادفی فاکتوریل برای اندازهگیری تلفات برداشت، راندمان برداشت، سرعت برداشت، میزان روغن و شاخصهای کیفیت شیمیایی اجرا شد. چنگک دستی بالاترین درصد برداشت (100%) و همچنین بالاترین میزان ریزش میوه (3.33%) را بهدست آورد. تکاننده شاخه کمترین میزان ریزش میوه (1.12%) را ثبت کرد، اما تنها 53.8% راندمان داشت. کمباین برداشتکننده بالاترین نرخ برداشت (4429–5158 کیلوگرم در ساعت) و بیشترین بازده اقتصادی را با نسبت سود به هزینه 1.297 برای آربیکن و 1.375 برای کرونایکی ارائه داد. برای ادغام شاخصهای فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی، از AHP فازی برای محاسبه وزن معیارها استفاده شد و از تحلیل رابطه خاکستری (GRA) برای رتبهبندی گزینهها استفاده شد. کمباین برداشتکننده بالاترین امتیاز GRA 0.812 را کسب کرد و پس از آن تکاننده شاخه (0.774) و چنگک دستی (0.682) قرار گرفتند. تحلیل حساسیت مبتنی بر سناریو با استفاده از GRA، TOPSIS، VIKORو ELECTRE نشان داد که کمباین برداشتکننده بهطور مداوم در اولویتهای اقتصادی و فنی رتبه اول را کسب میکند، در حالیکه شیکر در سناریوهای پایداریمحور با تأکید بر اشتغال و کاهش مصرف انرژیهای تجدیدناپذیر، به گزینه ترجیحی تبدیل شد.
تأثیر فشار هیدرواستاتیک بالا بر خواص فیزیکوشیمیایی و بارمیکروبی آبلیمو در مقایسه با روشهای حرارتی
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 07 مرداد 1405
https://doi.org/10.22067/jam.2026.98134.1479
راضیه باباگل تبار سماکوش، حسن صدرنیا، سید مهدی میرزابابائی
چکیده مطالعهی حاضر تأثیر فشار هیدرواستاتیک بالا (600 مگاپاسکال- 10 دقیقه) را بر pH، مواد جامد محلول، اسیدیتهی کل، فنل کل، ویتامین ث، فعالیت آنزیم پکتین متیل استراز و بار میکروبی آبلیمو رقم پرشین، بلافاصله پس از تیمار و طی 45 روز نگهداری در دمای 20 درجهی سانتیگراد در مقایسه با پاستوریزاسیون حرارتی (72 درجه سانتیگراد- 20 ثانیه) مورد بررسی قرار میدهد. فشار هیدرواستاتیک بالا pH آبلیمو را بهطور معنیدار کاهش داد. تیمارهای فشار هیدرواستاتیک بالا و حرارتی تأثیری روی مواد جامد محلول نداشتند، اما اسیدیتهی کل بهطور غیرمعنیدار دستخوش تغییر شد. گذشت زمان موجب کاهش معنیدار pH و مواد جامد محلول در همهی نمونهها شد. اسیدیتهی کل در نمونههای تیمار حرارتی و فشار بالا بهترتیب تا روز 14 و 29 انبارداری بدون تغییر باقی ماندند، اما پس از آن تا پایان انبارداری بهطور معنیدار افزایش یافتند. بیشترین محافظت از فنل کل (82.51 درصد) و ویتامین ث (91.61 درصد) طی انبارداری توسط فرایند فشار بالا بهدست آمد. فعالیت آنزیم پکتین متیل استراز بلافاصله پس از هر دو تیمار بهطور معنیدار کاهش یافت. باقیماندهی فعالیت این آنزیم در پایان دورهی انبارداری در نمونههای تحت تیمار حرارتی و فشار هیدرواستاتیک بهترتیب 5.69 و 3.59 درصد بود. آلودگی اولیهی آبلیمو به باکتریهای اسیددوست و مجموع کپک و مخمر بهترتیب 5.7 ± 0.51 و 4.79 ± 0.28 (واحد لگاریتم CFU در میلیلیتر) بود. تیمار فشار بالا شمار این میکروارگانیسمها را بلافاصله پس از تیمار به زیر محدودهی قابلمشاهده رسانید. شمار باکتریهای اسید دوست تا روز 14 انبارداری و شمار مجموع کپک و مخمر تا پایان انبارداری بدون تغییر باقی ماندند.
کاربرد طیفسنجی مادونقرمز تبدیل فوریه و روشهای طبقهبندی کمومتریکس در شناسایی تقلبات پودر دارچین
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 07 شهریور 1405
https://doi.org/10.22067/jam.2026.98580.1489
محمد مسعودی، رسول خدابخشیان، محمود رضا گلزاریان
چکیده دارچین یک ادویه معطر با ارزش بالا است که بهطور گسترده در صنایع غذایی و دارویی مورد استفاده قرار میگیرد. به دلیل کاربردهای گسترده، دارچین در معرض تقلب غذایی قرار دارد که وجود روشهای معتبر تشخیص اصالت را ضروری میسازد. این مطالعه از طیفسنجی فروسرخ تبدیل فوریه (FTIR) و تحلیل الگوهای طیفی بهمنظور ایجاد یک روش قابلاطمینان برای تشخیص تقلب در پودر دارچین، با مقایسه نمونههای اصیل و نمونههای دستکاریشده، استفاده میکند. هدف نهایی، ارائهی یک روششناسی عملی برای شناسایی تقلب در صنعت ادویه است. در این کار، از طیفسنجی فروسرخ تبدیل فوریه (FTIR) به همراه تکنیکهای تشخیص الگو برای احراز اصالت پودر دارچین استفاده شد. بهمنظور شناسایی و طبقهبندی نمونههای تقلبی (با مواد افزودنی شامل: پودر سویا، پودر پوست فندق و پودر نان خشک، در غلظتهای مختلف ۵، ۱۰ و ۱۵ درصد وزنی/وزنی) بهصورت غیرمخرب، از تحلیل مؤلفههای اصلی (PCA) بهعنوان روش بدون نظارت و از تحلیل تفکیکی حداقل مربعات جزئی (PLS-DA) و مدلسازی مستقل نرمال مشابهت ردهها (SIMCA) بهعنوان رویکردهای تشخیص الگوی نظارتشده استفاده شد. نتایج نشان داد که اگرچه دادههای طیفی نمونهها با استفاده از تکنیک PCA بهخوبی طبقهبندی شدند، اما همپوشانیهایی بین برخی گروهها مشاهده گردید. دقت کلی طبقهبندی توسط طبقهبندهای SIMCA و PLS-DA بهترتیب ۸۳ و ۹۰ درصد بود. بر اساس مدل سازی PCA، روش SIMCA امکان طبقهبندی نمونهها را به دو گروه مجزا (خالص در برابر تقلبی) فراهم کرد و دقت طبقهبندی این مدل دوکلاسی به ۱۰۰ درصد رسید. این یافتهها کارایی ترکیب طیفسنجی FTIR با تکنیکهای تشخیص الگو را برای احراز اصالت غیرمخرب و مقاوم پودر دارچین تقلبی تأیید کرده و به کنترل کیفیت در صنعت ادویه کمک مینماید.
